Χαλκούχα στην πτώση των φύλλων σε ροδακινιά- νεκταρινιά και μηλοειδή.

Ο φθινοπωρινός ψεκασμός με χαλκούχα σκευάσματα έχει δύο βασικούς στόχους: να προλάβουμε νέες μολύνσεις στις ουλές που αφήνουν τα φύλλα όταν πέφτουν και να περιορίσουμε το μόλυσμα που διαχειμάζει πάνω στο δέντρο. Ο συγκεκριμένος στόχος διαφέρει ανά καλλιέργεια και παθογόνο, και μαζί του διαφέρει και ο σωστός χρονισμός.

Γιατί η φυλλόπτωση δημιουργεί πύλες εισόδου

Στο σημείο που αποκολλάται ο μίσχος, μένει μια φρέσκια φυλλική ουλή. Μέχρι να σχηματίσει το φυτό επουλωτικό ιστό, ορισμένα παθογόνα μπορούν να εισέλθουν από εκεί. Οι φθινοπωρινές βροχές μεταφέρουν το μόλυσμα και ευνοούν τη μόλυνση.

Τι κάνει ο χαλκός και τι δεν κάνει

Τα κλασικά σκευάσματα χαλκού είναι σκευάσματα επαφής, με προληπτική μυκητοκτόνο και βακτηριοκτόνο δράση. Προστατεύουν την επιφάνεια πριν από τη μόλυνση και περιορίζουν την εγκατάσταση των παθογόνων στα ευαίσθητα σημεία. Δεν θεραπεύει όμως ήδη εγκατεστημένες εσωτερικές προσβολές.

Η αποτελεσματικότητά του δεν είναι ίδια απέναντι σε όλα τα βακτήρια. Ο σωστός λόγος εφαρμογής είναι η πρόληψη συγκεκριμένων μολύνσεων και όχι μια γενική «απολύμανση» του δέντρου.

Δεν υπάρχει ένα καθολικός κανόνας «ψεκάζουμε όταν πέσει το 50% ή το 80% των φύλλων» για όλα τα δέντρα και όλες τις ασθένειες. Η εφαρμογή κατά τη φυλλόπτωση, που γίνεται για την προστασία των ουλών, και η εφαρμογή μετά τη φυλλόπτωση, για τον εξώασκο, δεν έχουν τον ίδιο χρονισμό. Σημαντικό ότι  όσο λιγότερα φύλλα υπάρχουν πάνω στο δέντρο, τόσο καλύτερα καλύπτονται οι βλαστοί και οι οφθαλμοί.

Ροδακινιά

Στη ροδακινιά ο φθινοπωρινός χαλκός εξυπηρετεί δύο στόχους:

Στόχος	Γιατί συνδέεται με τη φυλλόπτωση
Βακτηριακή κηλίδωση (Xanthomonas arboricola pv. pruni)	Το βακτήριο μπορεί να εισέλθει από τις φρέσκες ουλές αποκόλλησης και να εγκατασταθεί στους βλαστούς. Ο χαλκός προστατεύει προληπτικά αυτές τις πύλες εισόδου.
Εξώασκος (Taphrina deformans)	Το μόλυσμα διαχειμάζει στην επιφάνεια των βλαστών και των οφθαλμών. Μετά την πτώση των περισσότερων φύλλων επιτυγχάνεται καλύτερη κάλυψή τους, ώστε να προληφθούν οι μολύνσεις της ανοιξιάτικης βλάστησης.

 

 Πρακτικά:

•       Αν στοχεύουμε τις ουλές των φύλλων, το κρίσιμο παράθυρο είναι όσο πέφτουν τα φύλλα, γιατί τότε δημιουργούνται συνεχώς νέες ουλές.

•       Αν ο στόχος είναι ο εξώασκος, η εφαρμογή μετά την πτώση των περισσότερων φύλλων επιτρέπει καλύτερη κάλυψη του ξύλου και των οφθαλμών, πριν από την ανοιξιάτικη έκπτυξη.

•       Η ανάγκη επανάληψης εξαρτάται από τις βροχές, την πίεση της ασθένειας και τη διάρκεια προστασίας του συγκεκριμένου σκευάσματος.

 

Μια σημαντική διευκρίνιση: δεν πρέπει να θεωρούμε ότι όλα τα σκευάσματα  χαλκού ελέγχουν το ίδιο αξιόπιστα όλες τις μυκητολογικές ή βακτηριολογικές ασθένειες.

Μηλοειδή

Στη μηλιά ο πιο σαφής λόγος για χαλκούχο ψεκασμό κατά τη φυλλόπτωση είναι η προστασία των ουλών από ασθένειες που μολύνουν μέσω αυτών.

Εξέλκωση βραχιόνων ( Nectria galligena )

Η ανάγκη είναι μεγαλύτερη σε οπωρώνες με ιστορικό της ασθένειας και υγρό φθινόπωρο. Όταν αποκολλάται το φύλλο, αφήνει στον βλαστό μια φρέσκια ουλή και τα σπόρια του μύκητα, με τις φθινοπωρινές βροχές, μπορούν να μολύνουν από εκεί. Ο χαλκός δρα προληπτικά στην επιφάνεια και προστατεύει την ουλή πριν εγκατασταθεί η μόλυνση. Δεν θεραπεύει ήδη σχηματισμένα έλκη, γι' αυτό χρειάζεται και αφαίρεση των προσβεβλημένων κλάδων σε ξηρό καιρό.

Η χρονική στιγμή της εφαρμογής έχει σημασία. Οι ουλές δημιουργούνται σταδιακά όσο πέφτουν τα φύλλα, οπότε για αυτόν τον στόχο δεν σημαίνει ότι πρέπει να περιμένουμε να ολοκληρωθεί η φυλλόπτωση. Οι οδηγίες προβλέπουν προστασία στην αρχή και ξανά στη μέση έως προς το τέλος της φυλλόπτωσης, ανάλογα με τις κλιματολογικές συνθήκες της περιόδου.

Σε κτήματα με πολλές ποικιλίες μηλιάς, και μάλιστα σε διαφορετικά υποκείμενα, αυτό μπορεί να σημαίνει εντελώς διαφορετικές ημερομηνίες εφαρμογής. Στην περιοχή μας η πτώση των φύλλων της μηλιάς ξεκινά από τα μέσα Νοεμβρίου( Golden ,Red delicious) και ολοκληρώνεται στα μέσα Ιανουαρίου (Granny Smith κ.α.) .

Εξέλκωση βραχιόνων από  Botryosphaeria obtusa

Είναι μια σοβαρή ασθένεια του ξύλου, που μπορεί να υποβαθμίσει την παραγωγή και να απειλήσει τη βιωσιμότητα των δέντρων. Ο ίδιος μύκητας προκαλεί επίσης τη μαύρη σήψη των καρπών (black rot) και τις κηλίδες στα φύλλα (frogeye leaf spot). Συνίσταται εφαρμογή προστατευτικών ψεκασμών με χαλκούχα σκευάσματα (π.χ. Βορδιγάλειο πολτό ή οξυχλωριούχο χαλκό) κατά την πτώση των φύλλων (στο 50% και 100% της πτώσης) και κατά την περίοδο του ληθάργου (πριν το φούσκωμα των οφθαλμών). Αυτό προστατεύει τις ουλές των φύλλων από μολύνσεις.

Φουζικλάδιο (Venturia inaequalis)

Το κύριο διαχειμάζον μόλυσμα βρίσκεται στα πεσμένα προσβεβλημένα φύλλα. Η φθινοπωρινή διαχείριση στοχεύει κυρίως στον τεμαχισμό και στην αποσύνθεσή τους, με δυνατότητα αξιοποίησης ουρίας σε κατάλληλο πρόγραμμα. Ένας χαλκούχος ψεκασμός της κόμης δεν υποκαθιστά αυτά τα μέτρα, βοηθά όμως στη μείωση του μολύσματος.

Βακτηριακό κάψιμο (Erwinia amylovora )

Η φυλλόπτωση δεν είναι το κύριο παράθυρο χημικής προστασίας βοηθά όμως πολύ. Οι χαλκούχες επεμβάσεις συνδέονται περισσότερο με την έναρξη της βλάστησης, ενώ η προστασία της άνθησης απαιτεί ξεχωριστή στρατηγική.

Βακτηρίωση της μηλιάς αχλαδιάς (Pseudomonas syringae )

Προσβάλλει τα άνθη, τους οφθαλμούς, τα φύλλα, τους καρπούς και τους βλαστούς. Το βακτήριο ευνοεί τον σχηματισμό πάγου, αυξάνοντας την ευαισθησία των ιστών στον παγετό.

Συμπληρωματικά καλλιεργητικά μέτρα.

Στη μηλιά ο χαλκός στη φυλλόπτωση έχει συγκεκριμένη λογική κυρίως απέναντι στα έλκη που μολύνουν μέσω των ουλών, είτε από μύκητες είτε από βακτήρια. Πρέπει όμως να συνδυάζεται με άλλα μέτρα:

•       Αφαίρεση των προσβεβλημένων τμημάτων.

•       Καταστροφή των υπολειμμάτων προσβεβλημένων κλαδιών και των μουμιοποιημένων καρπών.

•       Εκρίζωση των σοβαρών περιπτώσεων.

•       Κλάδεμα αυστηρά με ξηρό καιρό και πριν από την ανθοφορία, με ψεκασμό χαλκούχου αμέσως μετά.

•       Απολύμανση των εργαλείων (π.χ. με διάλυμα χλωρίνης 10% ή οινόπνευμα) μετά από κάθε δέντρο, ώστε να μη μεταφερθεί το μόλυσμα.

Συμπέρασμα

Ο χαλκός δεν είναι γενική λύση. Είναι προληπτικό μέτρο με συγκεκριμένους στόχους, και κάθε ασθένεια έχει διαφορετικό κρίσιμο στάδιο εφαρμογής, είτε για την καταπολέμησή της είτε για τη διαχείριση του πληθυσμού του μολύσματος. Πριν από κάθε επέμβαση αξίζει να αναρωτηθούμε ποιον στόχο έχουμε και αν ο χρονισμός μας εξυπηρετεί.

Αξίζει να αναφερθεί ότι παλαιότερα ο ψεκασμός με χαλκούχα ήταν καθιερωμένος καθολικά και μάλιστα με 2 ή 3 εφαρμογές κατά τη διάρκεια του χειμώνα και τις επικρατούσες κλιματολογικές συνθήκες.

Με την χαμηλή όμως τιμή που απολαμβάνουν τα τελευταία χρόνια τα προϊόντα, η εφαρμογή του υποτιμήθηκε σε πολλές περιπτώσεις και σε πολλές περιοχές , γίνεται ευκαιριακά και με βάση το εισόδημα που άφησε η καλλιέργεια και την ανταπόδοση που θέλει να κάνει ο παραγωγός σ’ αυτήν.

Η απουσία των εφαρμογών ή η μείωσή του αριθμού τους, σε συνδυασμό με την μείωση των δόσεων στην καλλιέργεια από την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και την μη εξήγηση των ιδιαιτεροτήτων κάθε ασθένειας στην καταπολέμησή της στους παραγωγούς  , οδηγούν πολλές φορές σε μειωμένη αποτελεσματικότητα και γκρίνια από την μεριά τους  και την εξαγωγή αυθαίρετων συμπερασμάτων τα οποία συνήθως δεν οδηγούν προς την σωστή κατεύθυνση.

Κατά την άποψη μου είναι απαραίτητη εφαρμογή ή οποία πρέπει δεν πρέπει για κανένα λόγο να παραλείπεται.

Υπάρχουν πλήθος σκευασμάτων σε διάφορες μορφές.

Μορφή Χαλκού	Κύρια Χαρακτηριστικά	Δημοφιλή Σκευάσματα στην Αγορά
Υδροξείδιο του Χαλκού	Ταχεία απελευθέρωση ιόντων, άμεση δράση.	Kocide 2000,  Corona pro, Jade 40WG
Οξυχλωριούχος Χαλκός	Μεγάλη σταθερότητα, σταδιακή απελευθέρωση ιόντων, ευρύ φάσμα.	Cupravit OB 50 WP, Cuprosan, Culin 50 WP, Coprantol
Τριβασικός Θειικός Χαλκός	Εξαιρετική συνδυαστικότητα, συνήθως σε υγρή μορφή (SC).	Cuproxat 19 SC , Cuprofix Ultra 40WG
Βορδιγάλειος Πολτός	Κλασική μορφή χαλκού με μεγάλη συνεκτικότητα και διάρκεια.	Bordelesa, Βορδιγάλειος Vioryl
Υποξειδίου του χαλκού	Τα ιόντα χαλκού που απελευθερώνονται επιδρούν στις πρωτεΐνες των παθογόνων μικροοργανισμών, μετουσιώνοντάς τις και καταστρέφοντας τα ζωτικά τους ένζυμα.	Nordox 75 WG

 

Υπάρχουν σκευάσματα χαλκού και σε άλλες μορφές με πολλές ιδιαιτερότητες το καθένα .

Όλα τα σκευάσματα πρέπει να εφαρμόζονται με βάση την ετικέτα τους και πάντα υπό την σύμφωνη γνώμη των τοπικών γεωπόνων που είναι γνώστες των ιδιαιτεροτήτων των καλλιεργειών και της περιοχής καθώς επίσης και των ιδιαιτεροτήτων των νέων βυτίων που ψεκάζουν με λιγότερα λίτρα νερού ανά στρέμμα , το ύψος των δέντρων , χρήση επιφανειοδραστικών και άλλους παράγοντες.